close
تبلیغات در اینترنت
تحقیق درباره انواع روش های نوین تدریس
درخواست فیلم دانلود سریال جدید دانلود فیلم ایرانی دانلود فیلم خارجی
  • لیست کلیه تجربیات دبیران برای رتبه خبره و عالی

    لیست کلیه تجربیات دبیران برای رتبه خبره و عالی

  • لیست و فهرست کلیه اقدام پژوهی ها

    لیست و فهرست کلیه اقدام پژوهی ها

  • رمز های جی تی ای 5 بصورت کامل

    رمز های جی تی ای 5 بصورت کامل

  • معرفی دانشکده سلامت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

    معرفی دانشکده سلامت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

  • معرفی دانشکده سلامت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

    معرفی دانشکده سلامت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

  • آشنایی با دانشکده فنی انقلاب اسلامی

    آشنایی با دانشکده فنی انقلاب اسلامی

  • آشنایی با دانشکده فنی انقلاب اسلامی

    آشنایی با دانشکده فنی انقلاب اسلامی

  • آشنایی با دانشکده فنی انقلاب اسلامی

    آشنایی با دانشکده فنی انقلاب اسلامی

  • معرفی نظام آموزش عالی فیلیپین

    معرفی نظام آموزش عالی فیلیپین

  • معرفی نظام آموزش عالی ترکیه

    معرفی نظام آموزش عالی ترکیه

تبلیغات در سایت تبلیغات در سایت
  • تاریخ ارسال : شنبه 18 مهر 1394
  • بازدید : 224 مشاهده

روشهاىآموزشانفرادى (individual instruction)

بسيارىازروانشناسانتربيتىومربيانآموزشىاعتقاددارندکهموقعيتيادگيرىبايدچنانسازماندهىشودکههرشاگردبراساستوانايىهاىخودبهفعاليتويادگيرىبپردازد. براىنيلبهچنينهدفي،روشهاىآموزشانفرادي،روشهاىبسيارمناسبىهستند؛زيرادرايننوعازروشها،شاگردانبرحسبتوانايىشانپيشمىروندومعلمنيزوقتکمترىصرفتدريسوزمانبيشترىصرفرسيدگىبهفردفردشاگردانمىکند. البتهاولينواساسىترينگامدرراهتحققچنينهدفىپذيرفتنمفهوم ‌‌شاگردمحوريدرطراحىوآموزشاست. دربسيارىازمواقع،دستيابىبههدفهاىآموزشىازطريقآموزشانفرادىبسيارآسانتروامکانپذيرترازروشهاىسنتىديگراست،بويژهاگرروشآموزشانفرادىبهطورصحيحبکارگرفتهشود،روحيهاستقلالطلبىشاگرداندراجراىطرحهاىکوچکوبزرگتقويتمىشود. آموزشانفرادي،الزاماًبهمعناىآموزشيکنفرشاگردتوسطيکمعلمبابرنامهخاصنيست. آموزشانفرادىممکناستبهصورتگروهىنيزانجامگيرد. البتهوقتىآموزشانفرادىبهصورتگروهىطراحىمىشود،بهتراستگروهىازشاگردانکهداراىويژگىهاىمشترکهستند،تحتآموزشقرارگيرند. روشهاىآموزشانفرادىازنظرنحوهاجراوموادآموزشىعبارتنداز:

- آموزشبرنامهاى (PI)؛ (programmed instruction)

- آموزشبهوسيلهٔرايانه (CAI)؛ (computer assisted instruction)

- آموزشانفرادىتجويزشده (IPI)؛ (individually prescribed instruction)

- آموزشانفرادىهدايتشده (IGE)؛ (individually guided education)

تمامروشهاىفوقريشهدرآموزشبرنامهايدارند. اينروشهااززمانىکهفنآورىتوليدموادآموزشىگسترشيافت،درنظامهاىآموزشىمطرحشدند.

هدفهاىآموزشانفرادى

همانگونهکهروشهاىسخنرانىوبحثگروهىبراىهدفهاىآموزشىخاصىمناسبهستند،دربسيارىازمواقعلازماستشاگردانبهتنهايىکارکنند،امااينمواقعچهزمانهايىهستند؟يادرچهمواقعىشاگردرامىتواندراجراىفعاليتهاىآموزشىبامجموعهاىازمطالبچاپشدهياآموزشبرنامهاىتنهاگذاشت؟پاسخبهچنينسؤالهايىاحتياجبهشناختهدفهاىآموزشىوتحليلآنهادارد،ولىاينکهآموزشانفرادىچههدفهايىرادنبالمىکند،بهشرحذيلاست:

رعايتتفاوتهاىفردى

انفرادىکردنآموزشيکىازپديدههاىمهمسالهاىاخيرنظامهاىآموزشىاست. بارهامعلمانومربيانآموزشىنسبتبهميزانکارآيىروشهاىسنتىترديدکردهوعدمرضايتخودراابرازداشتهاند. اينعدمرضايتتاحدودىناشىازتفاوتهاىفردىموجودبينشاگردانبودهاست. تفاوتهاىفردي،حداقلازدهه۱۹۲۰،موردتوجهبسيارىازصاحبنظرانتربيتىواقعشدهاست؛زيرادراينسالهابودکهبااجراىآزمونهاىمختلف،بهميزاناختلافبهرهٔهوشىشاگردانپىبردند. طبيعىاستکهتفاوتهاىفردىکارمعلمومربىرادرروشهاىسنتىومعمولبسيارپيچيدهومشکلمىسازد. تفاوتهاىفردي،روشسخنرانىوحتىروشبحثگروهىراکهدرآنيکموضوعواحدبايکروشخاصبراىهمهاجرامىشود،آشکارازيرسؤالبردهاست. اگردرکلاستفاوتهاىفردىدرنظرگرفتهنشود،خستگي،انزجاروتنفرازفعاليتهاىآموزشىتقويتخواهدشد. راهحلطبيعىچنينمشکلىبهکارگيرىروشهاىآموزشانفرادىياطبقهبندىشاگردانبراساستوانايىهااست. البتهبايدتوجهداشتکهتکنيکهاىآموزشانفرادىبهصورتگروهبندىمىتواندمشکلويژگىهاىثابتشاگردانراحلکند،ولىهرگزقادربهحلمشکلويژگىهاىمتغيرآناننيست؛مثلاًچهبساشاگرداندريکموضوعخاص،استعدادىيکسان،ولىقدرتدرکودريافتمتفاوتىداشتهباشندوممکناستپاسخبهيکشاگرد،براىشاگردديگرحتىدريکگروههمسنخارضاکنندهنباشد.

رشداستقلالدرعملويادگيرى

گذشتهازاينکهدرآموزشانفرادي،شاگردانمىتوانندباتوجهبهاستعدادخودبههدفهاىآموزشىدستيابند،روشآموختنمستقلرانيزيادمىگيرند؛يعنىدرروشآموزشانفرادي،شاگردانيادمىگيرندکهچگونهيادبگيرندواينخوديکىازهدفهاىمهمآموزشىاست؛زيراشاگردانبايدقادرباشندپسازترکمدرسهيادگيرىراادامهدهند.

عادتبهمطالعه

معمولاًمعلمانوشاگردانانتظاردارندکهقوتىدرمدرسهيامنزلبهتنهايىکارمىکنند،بيشتريادبگيرند. اينهدفمعمولاًازطريقآموزشانفرادىتحققمىيابدوشاگردانبااينروشمعلوماتزيادترىکسبمىکنند. کسبمعلوماتبيشتررضايتازفعاليتهاىآموزشىرافراهممىکندوبراثرادامهفعاليت،شاگردبهمطالعهعادتمىکندواستمراراينعمل،عادتبهمطالعهرادراوتقويتخواهدکرد.

 

 

 

ايجادمهارتدرمطالعه

معلممىتواندباارائهروشهاىصحيح،برمهارتشاگردانبههنگاممطالعهبيفزايد. رابينسون (Robinson) درسال۱۹۷۰دراينزمينه،روشمطالعه (SQ3R (survey، question، read، recite، review راپيشنهادکردهاست. مراحلاينروشعبارتاستاز:

الف- مطالعهٔاجمالي؛يعنىمطالعهٔعناوينويادآورىاطلاعاتگذشته.

ب- سؤال(ايجادسؤالهايىدرذهن)؛يعنىبرگرداندنعناوينکتاببهسؤالهايىکهاحتمالاًپاسخآنهابايددادهشود.

ج- مطالعه(خواندن)؛يعنىقرائتدقيقمتنبراىيافتنپاسخسؤالات.

د- ازبرخواندن؛يعنىتلاشبراىيافتنپاسخهاىدقيقترسؤالات،بدوناستفادهازکتاب.

هـ- بازنگري؛يعنىمروريادداشتهاوبهيادآوردننکاتمهم.

مطالعهخودهدايت شدهومستقل

معلمممکناستتکليفىبهفراگيرواگذارکندکهانجامدادنآنروزهاياهفتههابهطوربينجامد. اوممکناستشاگردرابراىانجامدادناينکارازحضوردرکلاسرسمىمعافکند. ايننوعآموزشزمينهرابراىمطالعهخودهدايتشدهومستقلفراهممىسازد. محققانباتوجهبهمشاهدهٔ۱۵۰نمونهازشاگرداندريافتهاندکههرگاههدفهاىفعاليتهاىآموزشىبراىشاگردانباارزشباشد،يادگيرىبارزترمىشودوشاگردانکاررامنظمترانجاممىدهند. بهعلاوه،آنانبهاستفادهازمنابعتشويقمىشوندودرنتيجه،ماحصليادگيرىبهتروبيشترازآنچيزىخواهدبودکهشاگردانتوانايىاشراداشتند. (.pp. 518 - 519 ؛Gage، N.L. ans David Berliner – 1979)براىمطالعهمستقل،معلماناغلببايدچندنکتهرابراىشاگردانروشنکنند:

الف- موضوعآموزش.

ب- روشىکهشاگردانمىتواننداطلاعاتيامهارتلازمرابهدستآورند.

ج- منابعمورداستفاده.

د- مراحلانجامدادنکاردراجرا.

هـ- زمانموردنيا.

و- روشارزشيابىکار.

طرحکلروسطوحمختلفآن

درسال۱۹۶۸،مقالهاىهيجانانگيزدرزمينهآموزشانفرادىتوسطاف.اس. کلرانتشاريافت. اينمقالهبراىآموزشفردىدردانشکدههاودانشگاههايکتجديدحياتبود. تاسال۱۹۷۵،حدود۲۰۰۰واحددرسىبراساسطرحکلرسازماندهىشد. طرحکلريکواحددرسىرابه۱۵الى۳۰بخشتقسيممىکند. شاگردهربخشرامطالعهمىکندوسپسامتحانىدرآنزمينهمىدهدودرصورتموفقيتدرامتحان،بخشبعدىراادامهمىدهد. اساسکاردرطرحکلرعبارتاستاز:

پيشرفتبراساستوانفردى

يادگيرىتاحدتسلط

تدريسخصوصى

راهنمايى

تکنيکهاوروشهاىمکملهمراهباآموزشسنتى

پيشرفتبراساستوانفردى

شاگردمىتواندبخشهاراباتوجهبهتوانخودوزمانىکهدراختياردارد،مطالعهکند. هروقتاحساسکردکهمطالبآنبخشرايادگرفتهاست،آمادگىخودرابراىامتحاناعلاممىدارد. امتيازاينروشايناستکهپيشرفتودرجهٔيادگيرىشاگردهيچارتباطىباکارسايرهمکلاسآناننداردوهرکسبراساستوانايىهاىخوددرمطالعهويادگيرىپيشرفتمىکند.

يادگيرىتاحدتسلط

تاوقتىکهشاگردبخشموردنظرراتاحدتسلطيادنگرفتهباشد،نمىتواندمطالبجديدراشروعکند. درضمن،هيچمجازاتىبراىعدمموفقيتاووجودندارد. لازمهٔاينروشايناستکهآزمونهاىهمترازساختهشود؛زيراامکانتجديدامتحانوجوددارد. دراينروش،شاگردآنقدربهمطالعهوامتحانادامهمىدهدتادريادگيرىبهسطحقابلقبولىبرسد. معيارقابلقبولمعمولاً۸۰الى۹۰درصدپاسخصحيحاست.

تدريسخصوصى

بسيارىازشاگردانپيشرفتهقادرنددرزمينههاىمختلف،مانندحلمسائل،صحبتکردندربارهموضوع،نشاندادنکاربردنکاتخاصوتشويقوحمايت،بهشاگردانمبتدىکمککنند.

راهنمايى

راهنماىمطالعههدفواحدهاىمختلفرابيانمىکندوپيشنهادهايىرابراىمطالعهارائهمىدهند. بعلاوه،اوبهمنابعقابلدسترسىاشارهمىکند،تجاربوطرحهاىممکنراشرحمىدهدونمونهآزمونفراهممىکند.

تکنيکهاوروشهاىمکملهمراهباآموزشسنتى

سخنرانىها،فيلمها،تلويزيون،فيلماستريپ،کنفرانسهاوغيرهممکناستبراىتحريکوتشريحمطالبآموزشىطراحىشوند،امابهاندازهٔروشهاىسنتىبکارنمىروند. حضورشاگرددراينگونهبرنامههاداوطلبانهاست.

يادگيرىتاحدتسلط(انفرادى) (mastery learning)

يکىازفنونموفقيتآميزدرامريادگيرىروشيادگيرىتاحدتسلطاست. چنانکهقبلاًدرطرحکلراشارهشد،شاگردقبلازاينکهبهپيشرفتخودادامهدهد،بايدمحتواىآموزشىراتاحدتسلطيادگرفتهباشد. نظريهيادگيرىدرحدتسلط،توسطبلومدرسال۱۹۶۸وبلاک (Block) درسال۱۹۷۱مطرحشد. براساسايننظريه،يادگيرىوپيشرفتتحصيلىفراگيرانبهطوروسيعىبهزمانيادگيرىبستگىدارد(۱۹۶۳(کارول– Carroll). بهعقيدهکارول،شاخصاصلىاستعدادتحصيلىشاگردانزماناست. براساسنظريهاو،ميزانيادگيرىافرادطبقاينفرمولمحاسبهمىشود:

(زمانموردنيازبراىيادگيري/ زمانمنظورشدهبراىيادگيري) F = ميزانيادگيرى

معلماندرکلاسهاىمعمولىبراىآموختنيکواحددرسي،زمانرامحدودمىکنند. آنانزمانىراکهتکتکشاگردانبراىيادگيرىنيازدارند،دراختيارآنانقرارنمىدهندوزمانيکسانىرابراىهمهدرنظرمىگيرند. اينامرسببمىشودکهشاگردانضعيفنمراتپايينىدرامتحانپيشرفتتحصيلىکسبکنندوبرعکس،شاگردانقوىدرچنينامتحاناتىبهنمرههاى۸۰و۹۰وحتىگاهى۱۰۰درصددستيابند؛زيراآنانبراىتسلطويادگيرىکامل،زمانکافىوحتىوقتبيشترىرادراختياردارند. البتهکيفيتتدريسنيزبسيارمهماست. اگرسطحکيفيتتدريسبالانباشد،شاگردانبهوقتبيشترىنيازخواهندداشتواگرروشتدريسمطلوبوعالىباشد،براىيادگيرىتاحدتسلط،وقتکمترىنيازخواهندداشت. داشتنانگيزهنيزدرتداومواتمامفعاليتهاىآموزشىنقشمؤثرىدارد. استعدادوتوانايىشاگردنيزدرمدلکارولفراموشنشدهاست؛زيراچنانچهشاگردداراىاستعدادىضعيفباشديانتوانددرسرابفهمديادرخواندنآنضعيفباشد،براىيادگيرىدرحدتسلطبهوقتبيشترىنيازمنداست؛بنابراين،ميزانيادگيرىبهعوامليادشدهمربوطاستکهدرفرمولزيرنيزمىتوانديد:

(a/h) ٭ F = ميزانيادگيرى

انگيزش٭زمانمنظورشدهبراىيادگيرى=  a

توانايىفهمآموزش٭کيفيتتدريس٭زمانموردنيازبراىيادگيرى=  h

بلوموديگرانباطرحايننظريهوباعنايتبهدادنزمانلازمبهشاگرد،انگيزش،کيفيتتدريسوتوانايىفهمتدريس،يادگيرىوپيشرفتتحصيلىشاگردانراافزايشدادهاند. بلوممعتقدبودکهفقط۵الى۱۰درصدازشاگردانيککلاسنمىتوانندباوجودوقتکافي،نمرهالفياببدستآورند. بهعقيدهاو،مهارتيادگيرىدرحدتسلطبرمفهومخودشاگرداناثرمىگذارد. دراينروش،شاگردانبهکفايتوارزشخودپىمىبرندواطمينانحاصلمىکنندکهداراىزمينههاىموفقيتهستند. شناختمهارتهاىعمومىباعثتجديدقواوايجاداعتمادواطمينانازخوددرشاگردانمىشودواينعملبراىسلامتروحىشاگردانبسيارمؤثراست. بنابراين،يادگيرىدرحدتسلطيکىازقوىترينمنابعسلامتروحىاستواگرشاگردانبااينروشآموزشببينند،کمتربهروشهاىدرمانىوکمکدرمانىنيازخواهندداشت.

روشيادگيرىتاحدتسلطارزشروشهاىتدريسخصوصىرابخوبىنشانمىدهد. اينروشثابتمىکندکهآموزشيکفردبهفردديگرباعثسازگارىوتطابقبيشترفعاليتهاىآموزشىبانيازهاىشاگردمىشودومعلمسعىمىکندروشهاىآموزشىخودرابراساستفاوتهاىفردىتنظيمکند. تشکيلجلساتباگروههاىکوچک،کتابهاىدرسىجنبي،تدريسبرنامهاىوبازىهاوآموزشخصوصي،شاگردرادردرکمفاهيمآموزشىبسيارکمکمىکند. شباهتروشيادگيرىتاحدتسلطباطرحکلردرايناستکههردوبهتدريسخصوصىوسايرروشهاىآموزشفردىومستقلتوجهخاصدارندواينگونهروشهاراازنظربازخوردوزمانتدريس،باروشهاىسنتىکاملاًمتفاوتمى‌‌دانند.

 تدريسخصوصى(انفرادى) (tutoring)

يکىديگرازانواعروشهاىآموزشانفرادىروشتدريسخصوصىاست. اينروشرامىتواندرتمامسطوحتحصيلىبکارگرفت. اساسکاردرايننوعآموزشتوجهبهزمينهها،علايقوتوانايىهاىشخصىشاگرداناستوشاگردفردىاستکهمعمولاًنمىتوانددرآموزشهاىگروهىچندانموفقيتىکسبکند.

دراکثربرنامههاىآموزشي،بهجاىاستفادهازمعلم،معمولاًازشاگرداناستفادهمىشود. دراينحالت،معلمخصوصىمعلممتخصصوبامهارتىنيست،بلکهتنهاممکناستنسبتبهشاگردان،چندسالتجربهآموزشىبيشترىداشتهباشدياممکناستبزرگسالىباشدکهقبلازدريافتبرنامه،هيچگونهآموزشخاصىدرزمينهتعليموتربيتنديدهباشد. دراينحالت،هدفازآموزشعلاوهبرکمکبهشاگرد،کمکبهياددهندهنيزهست؛زيرابافعاليتهاىتدريسدرآموزشخصوصي،پارهاىازمهارتهاىمعلمنيزتقويتمىشود. بههرحال،درتدريسخصوصي،معلمبايدبهيکمجموعهعواملتقويتکنندهمثبتمجهزباشد. دراينروش،اکثرشاگردانتجربهتخلىازشکستدرذهندارندواگرآموزشآناننتيجهبخشنباشد،تجربهناموفقديگرىبهتجربياتقبلىآنانافزودهخواهدشدوممکناستاعتمادبهنفسخودرادرپيشرفتتحصيلىازدستبدهند؛بنابراين،معلمبايدبامحترمشمردنوارزشقائلشدنبراىشاگرد،محيطآموزشىصميمىوگرمىبهوجودآوردونبايدشاگردخصوصىخودراباسايرشاگردانمقايسهکند،بلکهبايدپيشرفتکارشراباکارهاىگذشتهاشمقايسهکندواگرپيشرفتتحصيلىاوحتىازحدمعمولپايينترباشد،ولىنسبتبهگذشتهاشبيشترشدهباشد،بايدموردتشويققرارگيرد. جلساتآموزشىبايدبهاندازهکافىکوتاهمدتباشدتاشاگردازآموزشخستهوبيزارويامتنفرشود.

محيطآموزشىبايدراحت،همراهباتفريحومناسبباسنووضعيتتحصيلىفردسازماندهىشود. معلمبايدسعىکندکهرابطهٔخودراباشاگرددلپذيرومثبتسازد. اکثرمعلماندرفعاليتهاىآموزشىبراىتشويقشاگردانخودبهآنانمىگويندکهمباحثوتکاليفارائهشدهآساناست،نگراننشويد،اماتوصيهمىشودبهشاگردگفتهنشودکهوظايفمحولهآساناست،بلکهگفتهشودوظيفهيامسألهدادهشدهنسبتاًمشکل،اماعملىاست. دراينصورت،اگرشاگردموفقشود،اعتمادبهنفسپيدامىکندوتأثيرپاداشبيشترمىشودواگراحياناًشکستبخورد،اعتمادبهنفسخودراازدستنخواهدداد.

آموزشبرنامهاى (PI)

درسال۱۹۵۴،درزمينهٔآموزش،نظريهٔجديدونويدبخشىپديدآمد. اسکينردريکمقالهمعروفباعنوانعلميادگيرىوهنرتدريس،بيمارىهاىموجودتدريسويادگيرىرادرمدارستحليلکردوراهدرمانآنراپيشنهادنمود. اسکينردرآزمايشباموشهاوکبوترهايشبهيافتههاىجديدىدستيافتهبودوبراساسهمينيافتههابودکهآموزشبرنامهاىراپيشنهادکرد.

آموزشبرنامهاىيکنظامآموزشانفرادىاستکهکوششمىکنديادگيرىرابانيازهاىشاگردانهماهنگسازد. اينروشبراساسمجموعهاىازهدفهاىرفتارىپىريزىشدهاستودرواقع،کاربردىاستازروانشناسىيادگيردرتدريس. دراينروش،موادآموزشىبهواحدهايىکوچکتقسيممىشودکهچارچوبياگام (frame) ناميدهمىشود. درهرگام،تکليفىمشخصشدهاستکهبايدازطريقانجامدادنآنبههدفرفتارىآنچارچوبدستيافت. اينگامهابراساسدانشقبلىشاگردتنظيمشدهاست،بهطورىکههرگاممعلوماتجديدىبهمعلوماتقبلىشاگرداضافهمىکند. گامهاومراحلآنبايدبهگونهاىبرنامهريزىشوندکهشاگردرابههدفهاىنهايىنزديککنند. محاسنآموزشبرنامهاىرادرچندزمينهمىتوانيمموردتوجهقراردهيم:

اولاً،درهرنوبت،توجهشاگردبرمقدارکمىازمطالبمورديادگيرىمتمرکزمىشود؛ثانياً،بافعالشدنشاگرددرپاسخگويىبههرسؤال،يادگيرىتسهيلمىشود؛ثالثاً،شاگردبادريافتفورى(بازخورد)تقويتمىشوديامىتوانداشتباهاتخودرااصلاحکند؛سرانجام،درچنينروشي،شاگردبراساستوانايىوآهنگيادگيرىخودبهجلومىرود. بهمنظورتهيهمحتواىآموزشبرنامهاي،ابتدابايدهدفهاىيادگيرىبهطوردقيقوصريح،تعريفوسپسدرقالبمجموعهاىازتکاليفمرتبطبههم،تقسيمشوند. ارتباطگامهابايدبرپايهٔساختطبقهبندىهدفهاىيادگيرىانجامگيرد. ازنظرتنظيممطالب،آموزشبرنامهاىرامىتوانبهدوصورتخطى (linear program) ياشاخهاى (branching program) عرضهکرد.

آموزشبرنامهاىخطى

درآموزشبرنامهاىخطي،گامهاىمربوطبهيکبرنامهبهصورتخطىبهدنبالهمقرارمىگيرندوشاگردبايدتمامگامهارامطالعهکندوقدمبهقدمپيشبرودومطالعهوفهميکگاممستلزميادگيرىتماممطالبگنجانيدهشدهدرکليهگامهايىاستکهپيشازآنقرارگرفتهاند.

اصولمهمدربرنامهريزىخطى

۱. شاگردفعالانهدربرنامهشرکتکندوبهمطالعهوپاسخدادنبپردازد.

۲. پاسخهاىاوليهبايدصحيحباشدوازپاسخغلطجلوگيرىشود؛زيرابهقولاسکينر،پاسخغلطممکناستيادگيرىرابهمخاطرهبيندازد.

بازخوردبايدبىدرنگبعدازهرفعاليتدادهشود.

۴. برنامهبايدسيرمنطقىداشتهباشدوازآسانبهمشکلتنظيمشود.

درهرگامنبايدرابطهمحرک - پاسخمستقيماًدراختيارشاگردانقرارگيرد،بلکهبايدآنهاراراهنمايىکردتاخودشاناينرابطهراکشفکنند.

 

۵. درهرگامنبايدرابطهمحرک - پاسخمستقيماًدراختيارشاگردانقرارگيرد،بلکهبايدآنهاراراهنمايىکردتاخودشاناينرابطهراکشفکنند.

۶. شاگردبايدتماممراحلگامهاراطىکندوقدمبهقدمپيشبرود.

۷. گامهابايدبسيارکوتاهباشند.

۸. گامهابايدطورىتنظيمشوندکهموجبدرکمطلبگردند،نهحفظکردنآنها.

آموزشبرنامههاىشاخهاى

دربرنامهشاخهاي،پسازاينکهشاگرديکگامرامطالعهکرد،بايدبتواندباانتخابيکىازپاسخهاىپيشنهادي،بهپرسشىکهبهمطالبگامقبلىمربوطاست،پاسخدهد. اگرپاسخشاگرددرمطالعهٔگامهاصحيحباشد،باانجامدادنتکاليفمشکلتروپيشرفتهتربهصورتخطىبکارخودادامهمىدهدودرصورتىکهپاسخاوغلطباشد،ازخطمستقيمخارجوبهگامهايجانبىانتقالدادهمىشود. درايننوعبرنامهها،گامهاىخطمستقيمراچارچوباصلىوگامهاىجانبىياانشعابىراچارچوبجبرانىمىنامند. هدفازگامهاىجبرانىايناستکهشاگردبادريافتمطالباضافي،اشتباهخودراتصحيحکندوپسازمطالعهوتصحيحاشتباهبهگاماصلىبرگردد.

مشخصاتبرنامههاىشاخهاى

۱. مراحلوگامهاىبرنامه،طولانىترازبرنامهٔخطىاست.

۲. گامهابهگونهاىاستکهدرصورتعدمموفقيت،شاگردبهشاخههاهدايتمىشودتااشتباهخودراتصحيحکند.

۳. همهٔشاگردانتمامقسمتهاىبرنامهرانمىخوانند.

آموزشبهوسيلهرايانه (CAI)

رايانههاىمورداستفادهدرآموزش،ماشينآموزشي (teaching machine) ناميدهمىشوند. دراينروش،روشتدريسبرنامهاىتوسطماشيندراختيارشاگردانقرارمىگيرد؛بنابراين،تدريسباماشينآموزشىهمانتدريسبرنامهاىاست،بااينتفاوتکهدرتدريسبرنامهاىچاپي،شاگردخودبهورقزدنمطالبمىپردازدومقدارمطالبىکهمطالعهمىکندبهاختيارخوداومىباشد،ولىدرماشينهاىآموزشي،پيشرفتدرمطالعهدرکنترلماشيناستوفقطزمانىکهشاگرددريکمرحلهازآموزشموفقشود،اجازهٔپيشرفتودريافتمطالبتازهبهاودادهمىشود؛بنابراين،ماشينهاىآموزشيِ CAI وسايلىهستندکهآموزشرابهطريقمنظمعرضهمىکنندوموجبفعاليتشاگردوبازخوردفورىوآموزشانفرادىمىشوند. ماشينهاىآموزشىبراساسنظريههاىاسکينرشکلگرفتهاستوتماماصولشرطىشدنفعالدرآنبکاررفتهاست. مشخصاتماشينهاىتدريسبهطورخلاصهعبارتنداز:

۱. پاسخرافوراًتقويتمىکند.

۲. شاگردبراساساستعدادوتوانايىخودبرنامهرادنبالمىکند.

۳. مفاهيمبايکسيرمنطقىدرآنتنظيمشدهاند.

۴. پرسشهابهصورتزنجيرهاىبهيکديگروابستهاند.

۵. شاگرددرصورتىمىتواندبهبرنامهادامهدهدکهمراحلقبلراآموختهباشد.

۶. اطلاعاتمربوطبهپاسخهاىشاگردان،درآننگهدارىمىشود.

۷. اطلاعاتازطريقغيرکلامى(تصاوير،نموداروتصاويرمتحرک)نيزبهشاگردانارائهمىشود.

۸. ماشينبرخلافانساندچارعوارضىمانندبىحوصلگي،عصبانيتوناراحتىنمىشود.

بايدتوجهداشتکهماشينهاىآموزشىخودبهخودداراىارزشنيستند،آنچهاهميتوارزشدارد،برنامهاىاستکهبهماشيندادهمىشود. چنانچهبرنامهضعيفباشدواصوليادگيرىوتدريسدرآنرعايتنشود،هدفآموزشىتأميننخواهدشد. بهعلاوه،ماشينباتماممزاياىخودهرگزنمىتواندجانشينمعلمشودومعلمهميشهنقشحساسخودرادرآموزشخواهدداشت؛زيراوىعلاوهبرآموزش،رابطهٔعاطفىوانسانىنيزباشاگردبرقرارمىکند،درحالىکهماشينازبرقرارىچنينرابطهاىناتواناست. شايددربعضىموارد،مانندآموزشعقبماندگانذهني،ناسازگاراناجتماعي،ديرآموزانوکندآموزانکهمستلزمصبروحوصلهٔبيشترىاست،ماشينبتواندنقشآموزشىرابهترايفاکند،ولىنکتهقابلملاحظهايناستکهروابطاجتماعىوانسانىاينافرادمهمترازآموزشآنهامىباشدومعلممىتوانددرايجادچنينروابطىبهآنهاکمککند،درحالىکهماشينفقطنقشآموزشىخودراايفامىکند.

آموزشانفرادىتجويزشده (IPI)

دراينروش،هرموضوعدرسىبهواحدهاىکوچکترىتقسيممىگرددوهرواحدبراىيکجلسهتدريسبرنامهريزىمىشود. براىاينکهمدارسموقعيتشاگردانخودرابدانند،درآغاز،ارزشيابىتشخيصىازشاگردبهعملمىآورندتانقطهٔآغازفعاليتخودرابراساسدرجهٔعلمىشاگردمعينکنند. معلمموضوعمناسبرابراىشاگردتعيينمىکندوشاگردمعمولاًفعاليتبرروىآنموضوعرابهتنهايىآغازمىنمايد. وقتىکهيادگيرىآنواحدبهپايانمىرسد،شاگردآزمايشىراکهقسمتىازآنواحداستمىگذرانديامعلمازاوامتحانمىگيردونتيجهٔآزمايشبلافاصلهپسازتحليل،اعلاممىشودودرصورترسيدنبهحدمطلوب،واحدبعدىبهاوارائهمىشود. چنينفعاليتىروزانهتکرارمىشودوتقريباًنيمىاززمانآموزششاگردراپرمىکند. بقيهٔزمانآموزشىروزانهبهفعاليتهاىمرسومازجملهشرکتدربحثگروهي،ورزش،سرودوهنراختصاصمىيابد. دراينروش،هرشاگردبراساستوانايىخودحرکتمىکند.

رقابتبينشاگرداندراينروشبهحداقلخودمىرسدوازبينمىرودوبهجاىاينکهشاگردهنگامفعاليتشاگردانديگرساکتبنشيندومنتظربماند،بهطورفعالوکاملبهوظيفهٔيادگيرىآنهامىپردازد. معيارارزشيابىدرسطحىبسياربالااست،بهطورىکهشاگرددرصورتىمىتواندواحدبالاتررااخذکندکه۸۰درصديادگيرىراکسبکردهباشد. درايننوعآموزش،گذراندنامتحانبهمفهومتسلطبرمحتواىيادگرفتهشدهاست،نهبهترازديگرانبودن. درايننوعآموزش،اگرشاگردىمثلاًجبرسالدومنظرىراخواندهباشد،بهوىاجازهدادهمىشودکهدردرسجبرسالسومشرکتکند،درحالىکهدرمدارسمعمولىچنينامکاناتىتاشروعسالتحصيلىبعدوجودندارد؛مثلاًشاگردسالسومراهنمايىممکناسترياضىسالدومنظري،انگليسىسالاولنظرىياتعليماتاجتماعىسالچهارمنظرىراباهمبگذراند. درايننوعآموزش،هدفهاىآموزشىحتماًبايدتوسطمتخصصانبرنامهريزىوروانشناسانتربيتي،بهصورتىمستمروتسلسلي،تنظيموطراحىشودتاپايهتحصيلىمانعپيشرفتچنينآموزشىنشود.

نقشمعلمدرآموزشانفرادىتجويزشده (IPI)

دراينروش،معلمنقشانتقالدهندهٔاطلاعاتراندارد،بلکهنقشوىمتغيراستوازمربىگرىيککلاس۳۰نفرهبهيکتصميمگيرندهٔمراحلومسائلآموزشىفردىتبديلمىشود. دراينروش،نقشمعلمبيشتربهعنوانتحليلگردادههاونتايجآزمونەاىارزشيابىوتعيينکنندهسطوحدرسىشاگردانمطرحاست. اوستکهباارائهنتايجکار،شاگردانرادرفرايندآموزشهدايتکرده،مشکلاتآنانراحلمىکند.

بسيارىازانتقادگراناينروشمعتقدندکهبرخىموادخواندنىيارياضياتبيشازحدپيچيدههستندوبهکارزيادنيازدارندوبراىنظامهاىآموزشىگرانتماممىشوند. ضمناًمفهومخودشاگرداندرروش ‌IPI نسبتبهشاگردانروشهاىديگرتحتکنترلاست. گروهىنيزمعتقدندمفهوم - خوددراينروشپايين،ولىواقعگرايانهاست. اوهانيان(۱۹۷۱منتقدفنآورىجديد،بهچندخطرآموزشىباروش IPI اشارهمىکندومىگويد: شاگردان،بويژهآنانىکهازنظرسرعتوتوانايىمتوسطهستند،ممکناستدرمدرسهکمترباافرادديگرتماسحاصلکنندودرنتيجه،درتعاملاجتماعىدچارمشکلشوند. اوهانيانمعتقداستکهدراينروش،وظايفمعلمشباهتىبهتدريسوفعاليتآموزشىندارد. بهنظراو،آموزشخوبهميشهمتکىبرانساناست،نهموادآموزشي؛بهعبارتديگر،بايدافکارعمومىبهايننکتهمعطوفشودکهشاگردبهجاىفکرکردندربارهٔاينکهچهيادبگيرد،بهاينموضوعفکرکندکهچگونهيادبگيرد.


آموزشانفرادىهدايتشده (IGE)

روشآموزشانفرادىهدايتشدهيکىديگرازروشهاىآموزشانفرادىاست. اينروشبراىآموزشمعلمان،هدايتبرنامههاىشاگردانىکهدرآيندهمعلممىشوند،آزمايشنوآورىهاىآنهاوهدايتتحقيقاتوپيشرفتشاگردانبکارمىرود. ايننوعمدارسمثلمدارسمعمولىکلاسبندىنشدهاند،بهطورىکهشاگردانسطوحمختلفمىتواننددريکبخششرکتکنندوهربخشبهصورتآموزشگروهىياتوسطگروهىمتشکلاز۲يا۳معلمکهباهمکارمىکنندادارهمىشود. درهرواحد،معلمانوظايف،مسؤوليتهاوقدرتمتفاوتىدارندومطابقروشتشخيص - تجويزکهدرروش ‌IPI نيزبهکارمىرفتعملمىکنند.

کلاسهاىبدونپايه (nongraded classes)

کلاسهاىبدونپايهبهشاگردانفرصتمىدهدکهدرسطحخودشانفعاليتهارادرمدرسهادامهدهند؛مثلاًشاگردانىکهدرماهآذردرسآنهاتمامشدهاست،مىتواننددرماهدىبدونوقفهبهکلاسبروند.

آموزشگروهى (team teaching)

آموزشگروهىبهروشىاطلاقمىشودکهچندينمعلمبراىبهبودکارانفرادىشانباهمهمکارىوتعدادزيادىشاگردتربيتکنند. آناندستهجمعىطرحمىريزندواجراوارزشيابىمىکنند. هرواحددرسىازچندبخشتشکيلشدهاست. يکتيمشاملگروهىازمعلماناستکهاطلاعاتشاگردانخودراتحليلمىکنندودربارهٔهدفهاىآموزشىآنانتصميممىگيرند. بااينروش،هرمعلماحساسمىکندکهازدوستانخودوامکاناتآنانبهتراستفادهکردهاستووقتبيشترىبراىآمادهشدنداردووقتىراکهبايدصرفهمهٔشاگردانکند،صرفيکنفرمىکند.

تدريسگروهىبانقشهاىمتفاوت (differentiated staffs)

دريکتيمآموزشي،همهٔاعضانقشتعيينکنندهومکمليکديگررادارند. همهٔاعضابهطوريکسانتصميممىگيرند،اماممکناستنقشووظايفمختلفىراعرضهکنند. مسؤوليتاصلىفعاليتبهعهدهٔرهبرگروهاستوگروهتدريسبهوسيلهدفترداران،معلميارانودانشجويانمدارستربيتمعلم - کههريکنقشمشخصومعينىدارند - يارىمىشوند. پرداختحقوقبرحسبوظيفهٔافرادمتفاوتاست. يکىازمزاياىاينروشايناستکهبهترينمعلمانمىتوانندعضوواحدشوندودرآمدىبيشترازسايرمعلمانداشتهباشند. اينتفاوتحقوقىباعثمىشودکهمعلمان،بهتروبامسؤوليتبيشترىباشاگردانرفتارکنندونسبتبهروشىکهمعلماحياناًبازوربهکارواداشتهمىشودوبراىيافتنپولبيشترمجبوراستدرخارجازکلاسبهکارديگرىاشتغالورزد،برترىدارد.

گروههاىسنىمتفاوت (multiage grouping)

دراينروش،شاگردانهرکلاسازگروههاىسنىمتفاوتىتشکيلمىشوندودرواقع،اينروشترکيبىاستازگروههاىسنىمتفاوتوآموزشخصوصي. روشاستفادهازگروههاىسنىمتفاوتومکملدريککلاسموجبتوسعهٔبرنامهٔآموزشخصوصىدرسطحوسيعمىشود. اينروشبهنفعشاگردانهردوگروهسنى(سنينپايينوسنينبالا)وهمانندروشآموزشانفرادي،تجويزىاست. دراينروش،باانجامدادنآزمايشتشخيصي،موقعيتهريکازشاگردانتعيينمىشودوهدفهاىرفتارىوراههاىيادگيرىبينشاگردانتقسيممىشود؛مثلاًخواندن،تماشاىفيلميانوشتنبرايناساسانجاممىگيرد. امتحاننهايىياهرنوعارزشيابىازپيشرفتتحصيلىانجاممىگيردوهرشاگردباتوانوسرعتخودبههدفهاىآموزشىمىرسدوادامهمىدهد.

تفاوتهاىفردى

نظامآموزشىانفرادىهدايتشدهتفاوتهاىفردىشاگردانراکاملاًدرنظرمىگيردوفعاليتهاىآموزشىرابرهميناساسبرنامهريزىمىکند. دراينروش،ممکناستشاگردانبراساساستعداد،سرعتيادگيرىيابراساسروشيادگيري،خلاقيت،اشتياقوسايرخصوصياتگروهبندىشوند؛مثلاًممکناستشاگرديادگيرندهبسيارپيشرووپويايىباشدوبهراهنمايىمعلمکمترنيازداشتهباشدياممکناستباشنيدن،ديدنولمسکردنبيشتريادبگيرد. درچنينمواقعي،معلمبايدتشخيصبدهدکهکداميکازدرسهاىنظرىياکارهاىعملىبراىيکشاگردخاصبهترومؤثرتراست. خلاصهاينکههنگامتعيينواحددرسي،روشيادگيرىبايدبراساسويژگىهاىشاگرداندرنظرگرفتهشود. گونههاىمختلفاينروشتوصيفوتجويزشدهاست،اماروشهاىارزشيابىبرطبقچنينروشي،هنوزچندانتوسعهنيافتهاست. اگرچهاينروشيکروشآرمانىومطلوباست،قدرتاجرايىآنهنوزمحدوداست.

ارزشيابى IGE-CAI-IPI

ارزشيابىهريکازروشهاىجديدذکرشده،کارآسانىنيست. اغلبسؤالمىشودکهآياشاگردانبااينبرنامههاىجديدآموزشىبيشترازشاگردانديگرىکهدرکلاسهاىکنترلشدهسنتىآموزشمىبينند،يادمىگيرند؟. درپاسخمىتوانگفت: دربعضىازسطوحآموزشي،بعضىازشاگردانبهترازشاگردانىکهدرکلاسهاىسنتىهستنديادمىگيرند،ولىاينامردرهمهسطوحوباهرمعلمىصادقنيست. نتايجتحقيقاتوالکر (Walker) وشافارزيک(۱۹۷۴) (Schaffarzik) نشانمىدهدکهنتايجآموزشچهسنتىوچهانفرادي،چهبارايانهوچهبدونرايانهمبهمودوپهلواست. هربرنامهممکناستدريکجنبهنسبتبهبرنامهديگررجحانداشتهباشد. بسيارىازبرنامههادربعضىازجنبههاممکناستداراىتأثيرمشترکباشند. دوعاملمحتواوتأکيددرميزانيادگيرىشاگردانبسيارمؤثرهستند. مفاهيمىکهدربرنامهبيشترموردتأکيدقرارمىگيرد،بيشترجذبويادگرفتهمىشود. ايننتايجماراهدايتمىکندتادربارهاينسؤالکهکدامروشبيشترمؤثراست،تجديدنظرکنيم. آنچهبيشتردرتحليلروشهاىتجديدنظربايدموردبررسىقرارگيردايناست: آياروشهاىجديدمىتوانندهدفهاىآموزشىرابخوبىتحققبخشند؟آياآموزشدرمحيطمناسبوتشويقکنندهانجاممىگيرد؟آيادراينروشهاآموزشواقعاًبهصورتانفرادىصورتمىگيرد؟آياشاگردانازاينروشراضىهستند؟آياارزشهاوهدفهاىآموزشىمعقولند؟آيامعلمانبااشتياقکارمىکنند؟وسرانجام،آياآنچهباروشآموزشانفرادىآموختهمىشود،باارزشاست؟اينسؤالاتممکناستبهمعلمانکمکنکند،امابهبرنامهريزانومتخصصانآموزشىاينامکانرامىدهدکهبدانندادعاهايىکهدرمخالفتياموافقتباآناناقامهمىشود،تاچهاندازهباواقعيتانطباقدارد.

روشمسألهاى

روشمسألهاي،درحقيقت،نوعىآمادهکردنفراگيراستبراىزندگي؛زيرازندگىيعنىمواجهشدنبامسائلوکوششبراىحلآنها. دراينروش،فعاليتهاىآموزشىبهگونهاىتنظيممىشودکهدرذهنفراگيرمسألهاىايجادشودواوعلاقهمندشودکهباتلاشخودراهحلىبراىآنمسألهپيداکند. روشمسألهاىممکناستبهصورتفردىياگروهىاجراشود. البتهبايدتوجهداشتکهروشمسألهاىباروشهاىسنتىکاملاًفرقدارد. اينروش،بههيچوجه،بهمعنىپرسشوپاسخياحلتمريننيست؛مثلاًاينسؤالکه: براىمفروشکردنيکآپارتمانبازيربناى۱۲۵مترمربعوبافرشىکههرمترمربعآندرحدود۵۰هزارريالقيمتدارد،چقدرهزينهلازماست؟،بههيچوجهمسألهتلقىنمىشود؛زيرااينسؤالىاستکهتنهااحتياجبهمحاسبهدارد،ولىاينکه: يکآپارتمانسهاتاقخوابهرابا۵۰هزارتومانمفروشکنيد،يکمسألهاست؛زيراحلآناحتياجبهانواعاطلاعاتدربارهٔوسايل،ابعادونوعاتاقها،قيمتهاوسليقههاىفردىدارد. درمثالاول،پاسخرامىتوانبهوسيلهٔاطلاعاتدادهشدهبهدستآورد،درحالىکهدرمثالدوم،پاسخمشخصاستوشاگردبايدراهحلکشفکند. مثالاولمسألهاىاستذهنىوچندانارتباطىبازندگىندارد،ولىدومىهدفداردوکاملاًمرتبطبازندگىواقعىاست.

شرايطاجراىروشمسألهاى

درروشمسألهاي،شاگردبايدشرايطزيرراداشتهباشدتابتواندمسألهراحلکند:

۱. توجهبهمسأله. توجهاساسهرنوعفعاليتآموزشىاست. اگرخودشاگردمتوجهمسألهنشودومسألهازطرفمعلمبهاوارائهگردد،حالتتحميلىخواهدداشتوشاگردقادربهحلآننخواهدبوديااينکهرغبتوتمايلىبهحلآننشاننخواهدداد؛

۲. قدرتشناختودرکمسأله؛

۳. تشخيصويژگىهاىمسأله؛

۴. آمادگىبراىحلمسأله؛

۵. قدرتتنظيمراهحلهاىاحتمالي؛

۶. قدرتانجامدادنآزمايشوگردآورىاطلاعاتوتحليلآنها؛

۷. قضاوتدرموردآزمايشانجامشدهيااطلاعاتگردآورىشدهوپذيرفتنراهحلهاىمعتبروکنارگذاشتنفرضيههاىغيرمعتبر؛

۸. تعميموکاربردمسأله.

محيطوشرايطآموزشىبايدبهگونهاىتنظيمگرددکهشاگردبامشکلمواجهشودوآنرادرککند. اينامرزمانىامکانخواهدداشتکهشاگردقدرتتحليلواستنتاجونيزقدرتشناختمسألهوويژگىهاىآنراداشتهباشدوبهاينترتيب،بتواندراهحلهاىاحتمالىراپيشبينىکند. تحققچنينروندىوقتىممکنخواهدبودکهشرايطايجادمسألهبراساساستعداد،توانايي،سنوپايههاىعلمىشاگردتنظيمشود.

چگونگىاجراىروشمسألهاى

دراجراىروشمسألهاىمعمولاًدوروشاصلىوجوددارد:

الف- روشقياسىکهازکلىبهجزئىمىرسد،مثلاينکهآياجنگعلتاصلىتغييراتاجتماعىاست؛

ب- روشاستقرايىکهازجزئىبهکلىمىرسد،ماننداينکهسؤالکنيمکهآياعللانقلابهاىتاريخىيکساناست.

درروشقياسي،مراحلزيربايدطىشود:

۱. شناسايىمسأله.

۲. جستجووکشفراهحلموقت.

 ۳. تنظيمنظريهٔموقت.

۴. سنجشاعتباروصحتنظريهبهوسيلهٔمقايسهباحقايقمعلوم.

۵. تنظيمراهحلنهايى.

درروشاستقرايي،مراحلزيربايدموردتوجهواقعشود:

۱. شناسايىمسأله.

۲. تشکيلفرضيه.

۳. جستجوىاطلاعاتياانجامدادنآزمايش.

۴. تحليلاطلاعاتيانتيجهٔآزمايش.

۵. پذيرشفرضيهدرستوردفرضيههاىغيرمعتبربراساستحليلنتايج.

۶. تکرارآزمايشوتعميم.

روشمسألهاىشباهتزيادىبهپنجمرحلهآموزشهربارت،يعنىآمادگي،عرضه،مقايسه،تعميموانطباقدارد.

درمدارسپيشدانشگاهىبهتراستروشاستقرايىبيشترازروشقياسىبکاربردهشود،اگرچهدرروشاستقرايي،فعاليتووظيفهٔمعلمبسيارسنگيناستواوبايدبهطورمرتبفعاليتشاگردانراسرپرستىوهدايتکند. ازطرفديگر،شاگردنيزبايدپيوستهجدىباشدوروشمطالعه،تحقيقوتفکرصحيحرابداند.

محاسنروشمسألهاى

۱. موجبارتباطفعاليتهاىمدرسهبازندگىواقعىشاگردانمىشود.

۲. ازنظرروانشناسي،يکىازبهترينروشهاىتربيتىبراىايجادتفکرعلمىدرشاگرداناست.

۳. چونثابتوخشکوغيرقابلانعطافنيست،باعثبرانگيختنعلاقهطبيعىشاگردانبهدرسمىشود.

۴. تقريباًقابلانطباقباوضعکلاسهاىمتداولاست.

محدوديتهاروشمسألهاى

۱. نسبتبهفعاليتهاىمتداولمدارساحتياجبهزمانبيشترىدارد.

۲. احتياجبهمعلمانباتجربهوآشناباروشتحقيقدارد.

۳. وقتگيراستوممکناستباتوجهبهبرنامههاىجارىمدارسنتواناينروشرابهطورمؤثراجرانمود.

روشواحدها

روشواحدهاشامليکرشتهفعاليتهايىاستکهدراطرافيکدستهمفاهيمکلىدورمىزندوبهمنظوريکهدفکلىدرنظرگرفتهمىشود. کليهمطالبدرقالبيکمسألهومشکلطرحمىشودکهاطلاعاتومهارتهاىگوناگونىازابعادمختلفبراىحلآنبسيجمىگردندوهدفهمهآنهامرکزىاستکهمسألهازآنناشىمىشود. حلهرمشکلبهيکرشتهاطلاعاتدرزمينههاىمختلفنيازداردکهکليهآنهادريکقالبجمعمىشوندودرمجموع،برنامهٔواحدىراتشکيلمىدهند؛بهعبارتديگر،روشواحدهادرنتيجهٔتوجهوتمرکزوفعاليتدرزمينهيکسلسلهمسائلپيوستهواستفادهازارتباطآنهابامسائلديگر - صرفنظرازتفکيکتصنعىورسمىرشتهها - بهوجودمىآيد. اينتوجهگاهىبهموضوعموردمطالعهاست؛دراينصورت،آنراواحدموضوعمىگويندوممکناستدرآنچندمبحثيکرشتهتوأموترکيبشوند،مثلزندگىدردورانصفويهکهجنبههاىسياسي،اقتصادي،اجتماعىوفرهنگىآنبايکديگرارتباطپيدامىکنند؛ياممکناستبيندوياچندرشتهارتباطمستقيمبهوجودآيد،براىمثال،درموقعخريداتومبيلبهچهنکاتىبايدتوجهداشتکهدرآنرشتههاىفيزيک،شيمي،اقتصادوهنربايکديگرپيوستگىپيدامىکنند. گاهىاوقاتبهجاىاينکهتوجهاصلىبهموضوعمعطوفشود،بهرغبتهاوتجاربقبلىشاگردوگسترشآنبراىکسبتجاربآيندهتوجهبيشترىمىشودکهدراينصورت،آنراواحدتجربيمىنامند. گاهىنيزتوجهاصلىبهفعاليتشاگردوانگيزهٔدرونىاوونتيجهگيرىازفعاليتاومعطوفمىشودکهدراينصورتآنراواحدطرحمىنامند.

درروشواحدموضوع،طرحفعاليتبهوسيلهٔمعلمتنظيموازطرفخوداوادارهمىشود. درروشواحدتجربي،معلموشاگرددرتنظيمطرحوفعاليتهاهمکارىمىکنند،ولىدراجراىآن،مدتوموضوعمطالعهقابلتغييراستوبستگىبهتوانشاگردوتوافقبامعلمدارد. درواحدطرح،تنظيممنطقىموضوعقابلتوجهنيست،بلکههدفشاگردورغبتوفعاليتاوبراىرسيدنبههدفآموزشىاهميتدارد.

ويژگىهاىروشواحدها

۱. واحدبايدداراىهدفياهدفهاىمشخصومفيدىباشد.

۲. هدفبايدشباهتىبهوضعزندگىواقعىداشتهباشد؛يعنىاستفادهازوسايلومنابعباوضعزندگىواقعىتطبيقکند.

۳. واحدبايدوحدتداشتهباشد؛بهاينمعنىکهتمامفعاليتهايشمربوطبهيکمسألهوموضوعباشد.

۴. دراجراىواحدبايدسعىشودازتجاربمستقيماستفادهشود.

۵. واحدبايدآغازوپايانمشخصىداشتهباشدودراجرا،باتوجهبهشرايطوامکانات،انعطافپذيرباشد.

۶. واحدبايدجامعيتداشتهباشد.

۷. شاگردبايدمحورفعاليتباشد؛يعنىروشواحدبايدبهشاگردفرصتهايىبراىطرحريزىوفعاليتبدهد.

۸. واحدبايدوسيلهٔدرککاملوتسلطبهموضوعومسألهباشد.

۹. روشکارواحدبايدمشخصومتنوعباشد.

۱۰. روشواحدبايدبهشاگردانفرصتهايىبراىقضاوت،انتخابوسنجشبدهد.

۱۱. روشواحدنبايدتنهايکمبحثمستقلوجدادربرنامهٔآموزشىباشد،بلکههرواحدبايدمنتجبهواحدهاىديگرىشودکهبهوسيلهٔآنبتوانپيوستگىبرنامهراحفظکرديابهوجودآورد.

مراحلاجراىروشواحدها

امورلازمبراىتهيهوطرحواحدهاىآموزشىبايدبهطورمنظموبهنحوىکهنمايندهيکفکرمنطقىباشد،درچندمرحلهمرتبشوند. مراحلديادشدهبايدبهترتيبىتنظيمشوندکههرمرحلهبهعنوانمقدمهيااساسمرحلهٔبعدباشد؛بهعبارتديگر،مراحلطورىقراربگيرندکهدرصورتغفلتازيکمرحله،وصولبهمراحلبعدىامکانپذيرنباشديامشکلباشد.

بهطورکلي،مراحلىکهبراىتهيهوطرحيکواحدآموزشى - صرفنظرازموضوع - بايددرنظرگرفتهشودبهقرارزيراست:

۱. بررسىوتشخيصنيازها. اينمرحلهشاملدوقسمتاست:

الف- مشخصکردنهدفکلىواحد.

ب- تعيينعنوانکلىواحد.

۲. تشخيصونوشتنهدفهاىرفتاري.

۳. انتخابوسازماندهىمحتوا. اينمرحلهشاملچهارقسمتاست:

الف- انتخابعناوينوموضوعات.

ب- انتخابمفاهيماساسىومهم.

ج- انتخابمنابع.

د- سازماندهىمحتوا.

۴. تعيينوسازماندهىتجاربيادگيري.

الف- معرفىواحد.

ب- بسطواحدوتحليلآن.

ج- مشخصکردنتسلسلفعاليتها.

د- مشخصکردنکاربردواحد.

هـ- اخذنتيجهٔکلى.

۵. ارزشيابىواحد.

۶. اصلاحوتداومواحد. بررسىمراحلاجرايىواحدبهمنظورهماهنگىبيشتر،تعادلحذفياافزايشپارهاىمطالبوپيشبينىوبرنامهريزىبراىواحدهاىبعدى.


روشواحدموضوع

روشواحدموضوع،موضوعاتموردمطالعهرابهصورتواحدهاىبزرگموردمطالعهقرارمىدهد. دراينروش،ارتباطموضوعاتورشتههاىمختلفمعمولاًافقىاست؛مثلاًدرواحددورهٔفرهنگيممکناستهنر،ادبيات،مذهبوشرايطاجتماعىجامعهمعينىرادريکدورهٔمعينموردمطالعهوموضوعدرسقرارداديامىتواندرسرياضي،فيزيکوشيمىراباانتخابموضوعماشينديزلبهصورتافقىبايکديگرمربوطساخت.

ويژگىهاىروشواحدموضوع

روشواحدموضوع،موضوعاتموردمطالعهرابهصورتواحدهاىبزرگموردمطالعهقرارمىدهد.

هدف

مطالعهدربارهٔيکسلسلهموضوعاتمرتبطبههم،بدونتوجهبهتفکيکتصعنىآنها.

انواعتجاربآموزشى

سخنرانىبهعنوانراهنمايىبراىمطالعهٔبيشتر،تحقيقاتمتنوع،کارانفرادىوگاهىجمعى.

تنظيمتجاربآموزشى

ارتباطموضوعاتبيشترافقىاست،ولىگاهىممکناستارتباطعمودىنيزوجودداشتهباشد.

طرحريزى

صرفوقتبيشتردرطرحريزىتوسطمعلموگاهىباهمکارىشاگرد.

نظريهيادگيرى

يادگيرىمتکىبهفهمکلىموضوعاتمختلفدرمحوريکموضوعاصلىاست.

انگيزه

علاقهبهفعاليتولذتبردنازآناساستقويتاستوعاملپاداشوتنبيهدرآنکمترمطرحمىشود.

انضباط

انضباطبيشتردرونىاستومسؤوليتفردىوگروهىدراينروشبيشترمطرحاست.

 ارزشيابى

بررسىتجاربشاگردانوطبقهبندىآنها. البتهامتحاننيزممکناستجزئىازارزشيابىباشد.

 

محدوديتهاىروشواحدموضوع

۱. بهمعلمانمجربوکارآزمودهنيازاست. ازآنجاکهدراجراىاينروش،بيشازهرفردديگرىحضوروراهنمايىمعلمضرورىاست،لازماستکهاوجنبههاىدرونىخودراازلحاظطرزفکر،تمايلاتواحساسات،تسلطکافىبهرشتههاىمختلفدرسوارتباطآنهابارشتههاىديگرومسائلذوقىوهنرىبراىراهنمايىمؤثرپرورشدهد.

۲. ممکناستاولياىمدرسهواولياىشاگردانبدونتوجهبهاهميتاينروشباآنمخالفتورزند.

۳. ممکناستبابرنامههاىموجودمدارسچندانانطباقىنداشتهباشد.

۴. همکارىباسايرمعلمانلازموضرورىاست،اينکارمستلزمقانعکردنآناندرمورداهميتوارزندهبودناينروشاست.

۵. دراوايلکار،انجامدادنفعاليتهابراساساينروشمشکلاست؛بههميندليل،بايدازواحدآسانشروعکرد. دوطرح۴۰و۴۱نشاندهندهدوواحدموضوعهستند.


روشواحدتجربى

روشواحدتجربىکهيکىازجديدترينروشهاىآموزشىاست،هنوزکاملاًعمومىنشدهاست؛زيرااجراىآنمستلزمتحولىدربرنامهمدارسوتربيتمعلماست. دراينروش،ارتباطموضوعوفعاليتهاافقىوعمودىاستونقطهٔاصلىومرکزفعاليترغبتوتجاربقبلىفراگيراناست. همکارىمشترکبينفراگيران،معلمانوبينمعلموشاگردانازاهميتخاصىبرخورداراست؛بنابراين،درهرواحدتجربي،درتماممراحلکاربايدهمکارىنزديکىبهوجودآيدوازهمهمهمتراينکهشاگردانفقطيادنمىگيرندکهيکمسألهراحلکنند،بلکهپيوستهبهحلمسائلفراوانومتنوعراغبمىشوند.

نظريههاىتدريس

درطولبيستسالاخير،درزمينهٔتدريس،نظريههاىقابلتوجهىطرحوارائهشدهاستکهتعدادزيادىازآنهابتازگىتوسطگانيه (Gagne) وديک (Dick) (۱۹۸۴)موردبررسىوتجديدنظرقرارگرفتهاند. باتوجهبهتمامىايننظريههامىتوانگفتکهتاکنوننظريهپردازانموفقبهارائهيکنظريهتدريسهماهنگوواحدنشدهاند.

ازجملهٔايننظريههامىتوانبهنظريهتنيسون (Tennyson) (۱۹۸۰)دربارهمفهومتدريس،نظريهاسکاندورا (Scandura) (۱۹۷۷)دربارهنظريهٔساختتدريسونظريهٔلاندا (Landa)(۱۹۷۶)وبرخىافرادديگردربارهٔچگونگىتدريسونظريهٔکيس (Case)(۱۹۷۸)کهبراىتدريسکودکانپيشدبستانىوکودکستانکاربرددارد،اشارهکرد.

کليهنظريههاىارائهشدهدرموردتدريس،بهنوعىبايکديگرتفاوتدارند،ولىباوجوداين،مىتوانتمامىنظريههاىمختلفرادرقالبوچهارچوببزرگترىتحتعنوانيکنظريهٔجامعتدريسارائهکرد. موارداختلافمياننظريههاىکوچکوفرعىبانظريهٔجامعرامىتواندردرجهياميزانکلىوعمومىبودنآنهايااهدافىکهدرپيشدارندياهردوجستجوکرد.

 

نظريهٔجامعتدريسمىتواندبراىمعلمومربىمفيدوسودمندباشدوآنهارادررويارويىبانظريههايىکهبايکديگربىارتباطند،يارىنمايد.

تدريس

ازتدريس،هماننديادگيري،تعريفهاىمتعددىارائهشدهاست. بعضىتدريسبيانصريحمعلمدربارهٔآنچهبايديادگرفتهشودمىدانندوگروهىديگرتدريسراهمورزىمتقابلىمىدانندکهبينمعلموشاگردومحتوادرکلاسدرسجرياندارد. عدهزيادىازمربيانومتخصصانتعليموتربيتفراهمآوردنموقعيتواوضاعواحوالىکهيادگيرىرابراىشاگردانآسانکندتدريسناميدهاند. ازبررسىمجموعتعاريفارائهشدهدراينزمينهمىتواننتيجهگرفتکهتدريسيکفعاليتاست،امانههرنوعفعاليتي،بلکهفعاليتىکهآگاهانهوبراساسهدفخاصىانجاممىگيرد،فعاليتىکهبرپايهوضعشناختىشاگردانانجاممىپذيردوموجبتغييرآنانمىشود،اگرچههنوزهستندکسانىکهبراساسالگوهاوروشهاىسنتي،تدريسراتنهابهتلاشوفعاليتمعلمدرکلاسدرساطلاقمىکنند.

درهرصورت،اگريادگيرىراتغييردررفتارارگانيسمبراثرتجربهبدانيم،بدونشک،فعاليتىکهموقعيترابراىتغييرفراهمکندياايجادموقعيتىکهتجربهراآساننمايدوتغييرلازمرادرشاگردسببشود،تدريسنامدارد. درنتيجه،عملتدريسيکسلسلهفعاليتهاىمرتب،منظم،هدفداروازپيشطراحىشدهاست؛فعاليتىکههدفشايجادشرايطمطلوبيادگيرىاست. فعاليتىکهبصورتتعاملورفتارمتقابلبينمعلموفراگيرجرياندارد؛يعنىويژگىهاورفتارمعلمدرفعاليتهاواعمالشاگردانتأثيرمىگذاردوبالعکس،ازويژگىهاورفتارهاىآنانمتأثرمىشود. اينتأثيرممکناستبصورتمستقلياغيرمستقلبهوقوعبپيوندد؛بهعبارتديگر،تدريسعبارتاستازتعامليارفتارمتقابلمعلموشاگرد،براساسطراحىمنظموهدفدارمعلمبراىايجادتغييردررفتارشاگرد. اينتعريفدوويژگىخاصبراىتدريسمشخصمىکند:

۱. وجودتعامليارابطهمتقابلبينمعلموشاگرد.

۲. هدفداربودنفعاليتهاىمعلم.

بنابراين،اگرفعاليتمعلمدرکلاسبصورترفتارمتقابلوبراساسهدفخاصىصورتنگيرد،بههيچوجهمفهومتدريسبهآناطلاقنخواهدشد. ممکناستمعلمىدرکلاسدرسصحبتکندياتمرينحلکند،امابهمفهومواقعي،تدريسنداشتهباشد؛زيرابهفعاليتهاىپراکندهويکجانبهٔمعلمکههيچگونهتغييرىدرشاگردانايجادنکند،تدريسگفتهنمىشود. همچنينبهآننوعيادگيرىکهازطريقفيلم،تلويزيون،کتابوغيرهصورتمىگيرد،تدريساطلاقنمىشودوفيلموکتابوتلويزيوننيزمعلمنيستند؛ياکسانىکهبطورجنبىبهکارتدريساشتغالمىورزند،مانندکسىکهبهکلاسدرسنظممىدهد،هدفهاىکلاسراتهيهوتنظيممىکنديابهتصحيحاوراقامتحانىمىپردازد،نمىتوانالزاماًعنوانمعلمىدادوکارشراتدريسدانست. (سيف،علىاکبر- ۱۳۶۸.)

تدريسمفاهيممختلفىرادربرمىگيرد،مانندنگرشها،گرايشها،باورها،عادتهاوشيوههاىرفتاروبطورکلي،انواعتغييراتىکهمىخواهيمدرشاگردانايجادکنيم. تغييردرزمينههاىفوقنهتنهاازنظرمشخصاتمتفاوتاست،بلکهفرايندهاىيادگيرىمتناسبباآنهانيزباهممتفاوتند؛مثلاًتدريسدرزمينهٔتغييراتعاطفىباتدريسدرزمينههاىشناختىياروان - حرکتىيکساننيست. تحقيق،اکتشاف،بررسىوپژوهش،آزمايشوخطا،گوشکردنوخواندن،همهتجربههاىمتفاوتىهستندکهمنجربهيادگيرىمىشوندوممکناستدرفرايندتدريساتفاقبيفتند،ولىشرايطلازمبراىکسبچنينتجاربىيکساننخواهدبود.

نکتهمهمدرفرايندتدريسايناستکهمعلممشخصکندچهبايديادگرفتهشودتابراساسآنمحتواىآموزشىوفعاليتهاىمتناسببادرکوفهمشاگردانفراهمگردد. درواقع،توجهبهسهنکتهزيردرجريانتدريسلازموضرورىاست:

۱. تدريسبايدهدفداشتهباشد.

۲. روشتدريسبايدمتناسبباهدفومقصودباشد،يعنىبيانکنندهٔآنچيزىباشدکهقراراستيادگرفتهشود.

۳. مفاهيمبهطريقىارائهشودياشرايطتغييربهطريقىفراهمگرددکهمطابقفهموتوانايىشاگردانباشد.

بنابراين،معلمبايدتوجهداشتهباشدکهطراحىسنجيدهوآگاهانهٔفعاليتهاىمربوطبهتدريسنخستينگامبهسوىتدريسمبتنىبرهدفو